Interviews, Interviews, Media

US aggression risks pushing a cornered Iran towards a global shadow war

Interview with Mousavian-The Strait of Hormuz-April 22, 2026

“Despite deep mistrust towards the United States, Iran still engaged in negotiations in 2025 and 2026… However, in each case, the United States killed the diplomatic process and attacked Iran,” Mr Seyed Hossein Mousavian, Visiting Research Collaborator at Princeton University and former spokesman for Iran’s nuclear dossier, told The Straits Times.

“If diplomacy fails to provide security, Iran may invest in multiple deterrence options, including strengthening the Axis of Resistance,” he added, referring to Iran’s proxies across the Middle East.

“Some voices in Iran increasingly argue that the most effective deterrent would be a nuclear capability similar to that of North Korea,” Mr Mousavian, the former Iranian nuclear negotiator, noted.

Iran is estimated to possess 440kg of highly enriched uranium, and unless its nuclear programme is verifiably dismantled, the possibility of it developing nuclear weapons in the next few years remains a troubling prospect.

“In the absence of a reliable agreement with the United States, the recent wars have led many in Iran to conclude that international treaties like the Non-Proliferation Treaty and existing international rules may not adequately protect the country’s sovereignty and security,” Mr Mousavian told ST.

https://www.straitstimes.com/world/us-aggression-risks-pushing-a-cornered-iran-towards-a-global-shadow-war

Interviews, Interviews, Media

A realistic pathway to nuclear deal between the US and Iran

Mousavian interview with BBC News Channel-April 21, 2026

Q: What is Iran’s current thinking about the ceasefire and U.S.–Iran talks?
Mousavian: The United States carried out military attacks against Iran in 2025 and 2026 despite significant progress in negotiations on both occasions. As Pakistani officials indicated, during the most recent round of talks in Islamabad, meaningful progress had been achieved; however, Washington withdrew and imposed a naval blockade—which under international law is an act of war and a clear violation of the ceasefire. Iran’s hesitation reflects deep distrust of U.S. intentions rather than a decision to abandon diplomacy.

Q: The ceasefire is due to end on Wednesday. What comes next?
Mousavian: A viable path forward would require the United States to recognize Iran’s right to enrichment under the Nuclear Non-Proliferation Treaty, as it does for countries such as Japan, Brazil, Germany and Argentina. In return, Iran could exercise restraint by accepting zero enrichment for a defined period, reducing its stockpile of highly enriched uranium to below 5%—consistent with civilian use—and cooperating fully with the IAEA to resolve all outstanding technical issues.

Q: What will be the consequences if no deal is reached?
Mousavian: The consequences would mirror the outcomes of the two recent wars. Neither side is likely to achieve a decisive victory, as both are too strong to be defeated outright. Instead, Iran, the United States, and the broader region would all suffer significant damage. Energy prices would rise, global financial markets could face serious disruption, and the result would ultimately be a lose-lose outcome for all parties and the international community.

سوال. نگاه کنونی ایران به آتش‌بس و مذاکرات ایران و آمریکا چیست؟

موسویان: ایالات متحده در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، علیرغم پیشرفت‌های قابل توجه در مذاکرات، علیه ایران حملات نظامی انجام داد. همان‌طور که مقامات پاکستانی اشاره کرده‌اند، در آخرین دور گفت‌وگوها در اسلام‌آباد نیز پیشرفت‌های معناداری حاصل شده بود؛ اما واشنگتن از مذاکرات خارج شد و محاصره دریایی اعمال کرد—اقدامی که در حقوق بین‌الملل به‌عنوان عمل جنگی و نقض آشکار آتش‌بس تلقی می‌شود. تردید ایران ناشی از بی‌اعتمادی عمیق به نیت‌های آمریکا است، نه تمایل به ترک دیپلماسی

سئوال:  آتش‌بس قرار است روز چهارشنبه پایان یابد. گام بعدی چه خواهد بود؟
موسویان: مسیر قابل تحقق به جلو مستلزم آن است که ایالات متحده حق غنی‌سازی ایران را در چارچوب معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای به رسمیت بشناسد، همان‌گونه که برای کشورهایی مانند ژاپن، برزیل و آرژانتین پذیرفته است. در مقابل، ایران می‌تواند با پذیرش غنی‌سازی صفر برای یک دوره مشخص، کاهش ذخایر اورانیوم با غنای بالا به زیر ۵ درصد—متناسب با مصارف صلح‌آمیز—و همکاری کامل با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای رفع همه ابهامات فنی، خویشتنداری نشان دهد

سئوال:  اگر توافقی حاصل نشود، پیامدها چه خواهد بود؟
موسویان: پیامدها مشابه دو جنگ اخیر خواهد بود. هیچ‌یک از طرفین قادر به شکست کامل دیگری نخواهد بود، زیرا هر دو بسیار قدرتمند هستند. در عوض، ایران، آمریکا و کل منطقه متحمل خسارات جدی خواهند شد؛ قیمت انرژی افزایش می‌یابد، بازارهای مالی جهانی دچار اختلال می‌شوند و در نهایت نتیجه برای همه طرف‌ها و جامعه بین‌المللی یک وضعیت باخت-باخت خواهد بود

https://nam12.safelinks.protection.outlook.com/?url=https%3A%2F%2Fwetransfer.com%2Fpreviews%2F824a4be3e8105322c5638acc200e965320260422051326%2F5a7312e2e4abc954d43dbe199fd95f5320260422051357%2F1393fd%3FitemId%3Deb2de31290b65149f62d6146a66f9a3220260422051357&data=05%7C02%7Csmousavi%40princeton.edu%7C7ad652dd6cd648e6d51108dea06d272d%7C2ff601167431425db5af077d7791bda4%7C0%7C0%7C639124588175645342%7CUnknown%7CTWFpbGZsb3d8eyJFbXB0eU1hcGkiOnRydWUsIlYiOiIwLjAuMDAwMCIsIlAiOiJXaW4zMiIsIkFOIjoiTWFpbCIsIldUIjoyfQ%3D%3D%7C0%7C%7C%7C&sdata=Swqq19XhccN3GWem8o0AAtSZTAe8uwEvbfTcfj4auv4%3D&reserved=0

Articles, Publications

Foreign Affairs: America and Iran’s Long Road to Peace. A Grand Bargain Is Out of Reach, but a Comprehensive Deal Is Possible

Foreign Affairs, Seyed Hossein Mousavian, April 17, 2026

Summary of the 20-Point Proposal for a Comprehensive U.S.–Iran Agreement:

1. Use current direct talks as an opportunity to launch a path toward a comprehensive agreement and establish a sustainable mechanism for ongoing dialogue.

2. Move beyond deep-rooted mistrust by acknowledging historical realities on both sides.

3. End U.S. policies aimed at regime change or the use of force against Iran.

4. Shift the paradigm from confrontation to managing differences as a foundation for lasting peace.

5. Define a comprehensive framework addressing nuclear issues, the Strait of Hormuz, and other major concerns simultaneously.

6. Correct mutual misperceptions about the balance of power as a prerequisite for agreement.

7. Consolidate a ceasefire as an initial confidence-building measure.

8. Establish a shared objective: stable, non-confrontational relations.

9. Accept that neither side can defeat the other, making compromise essential.

10. Leverage mutual bargaining tools to achieve a balanced agreement.

11. Ensure mutual respect for each other’s regional interests and end regional confrontations.

12. Design a nuclear solution based on:

•U.S. recognition of Iran’s right to enrich uranium, with time-bound limitations (e.g., no enrichment for 10 years, followed by enrichment below 5%).

•Dilution of 60% enriched uranium, sealed and storage inside Iran under IAEA supervision.

•Creation of a regional joint enrichment consortium to ensure non-proliferation.

•A bilateral nuclear agreement ensuring Iran remains non-nuclear-weapon state while its rights are recognized without discrimination.

13. Expand cooperation to non-nuclear areas, especially security in the Strait of Hormuz.

14. Avoid escalatory policies like naval blockades and move toward maritime cooperation.

15. Establish a collective security mechanism among Persian Gulf states via a regional dialogue forum endorsed by the UN Security Council and managed by the UN Secretary-General.

16. Encourage a U.S. role in de-escalating Iran–Israel tensions and ending mutual military and existential threats.

17. Accept gradual normalization of U.S.–Iran relations instead of expecting a rapid, full agreement.

18. Initiate practical cooperation in areas of shared interest.

19. Restore relations to a status similar to the post-revolution period before the U.S. Embassy crisis.

20. Emphasize mutual flexibility as the key condition for achieving a comprehensive agreement.

https://www.foreignaffairs.com/united-states/america-and-irans-long-road-peace

Articles, Publications, مقاله ها, نوشته ها

ارائه طرح جامع برای توافق ایران و آمریکا در مقاله فارین افرز: راه طولانی آمریکا و ایران به سوی صلح یک معامله بزرگ دور از دسترس اما یک توافق جامع ممکن است

سید حسین موسویان
۱۷ آوریل ۲۰۲۶

متن کامل مقاله فارین افرز

سید حسین موسویان از سال ۱۹۹۷تا ۲۰۰۵ریاست کمیته روابط خارجی شورای عالی امنیت ملی ایران را بر عهده داشت. او پژوهشگر همکار مدعو در دانشگاه پرینستون است و نویسنده کتاب «ایران و ایالات متحده: نگاهی از درون به گذشته شکست‌خورده و مسیر صلح» است

برای هر کسی که خواهان بهبود روابط ایران و آمریکا است، اکنون همزمان زمان امیدی بزرگ و ناامیدی عمیق است. از یک سو، هیئت‌های دو کشور آخر هفته گذشته برای نخستین بار در یک دهه گذشته به‌صورت حضوری با یکدیگر دیدار کردند و در طول شب مذاکره کردند به این امید که به یک توافق پایدار صلح دست یابند. رهبران هر یک از دو هیئت نه دیپلمات، بلکه سیاستمدارانی قدرتمند بودند — معاون رئیس‌جمهور آمریکا جی‌دی ونس و محمدباقر قالیباف رئیس مجلس ایران — که نشان می‌دهد دو کشور تا چه اندازه مذاکرات را جدی گرفته‌اند. اما از سوی دیگر، تنش‌ها میان دو کشور در نتیجه کارزار شش‌هفته‌ای بمباران آمریکا و اسرائیل در سطحی بسیار بالا قرار دارد. و با وجود تمام هیاهوی پیرامون آن، تازه‌ترین دور مذاکرات نتوانست به توافقی منجر شود

درک این موضوع دشوار نیست که چرا تهران و واشنگتن با وجود تمام انرژی‌ای که برای رسیدن به توافق صرف می‌کنند، در دستیابی به آن با مشکل روبه‌رو هستند. میان دو کشور به‌طور ضرب‌المثل «دریایی از خون» وجود دارد که مصالحه را به‌شدت دشوار می‌کند. این وضعیت عمدتاً نتیجه عملکرد واشنگتن است. در طول یک سال گذشته، ایالات متحده نه یک بار بلکه دو بار با ایران وارد جنگ شده است. این کشور رهبر جمهوری اسلامی علی خامنه‌ای، ده‌ها فرمانده ارشد نظامی، و بیش از هزار غیرنظامی را کشته است. همچنین کمکی نمی‌کند که ایالات متحده و ایران هر دو بر مواضع حداکثری خود پافشاری کرده‌اند

اما با وجود بن‌بست کنونی در مذاکرات، آتش‌بس میان دو کشور همچنان برقرار است. قرار است گفت‌وگوها ادامه یابد، بنابراین دستیابی به یک توافق صلح همچنان ممکن است. با این حال، برای رسیدن به آن، تهران و واشنگتن باید رویکرد خود را نسبت به مذاکرات بازاندیشی کنند. آشکارترین مسئله این است که دو دولت باید درباره برنامه هسته‌ای ایران و آینده تنگه هرمز مصالحه کنند. آنها باید یک نظم منطقه‌ای همکاری‌محورتر ایجاد کنند. اما در سطحی گسترده‌تر، ایران و ایالات متحده باید خیال شکست کامل رقیب دیرینه خود را کنار بگذارند و درک کنند که باید به منافع یکدیگر احترام بگذارند. هر دو باید بپذیرند که طرف مقابل بیش از آن قدرتمند است که بتوان او را شکست داد. ادامه تظاهر به خلاف این واقعیت فقط بحران‌ها و درگیری‌های بیشتری را در حال و آینده به همراه خواهد آورد

واقعیت‌های ناخوشایند

تا اینجا، مسائل بازدارنده در مسیر توافق صلح ایران و آمریکا آشنا هستند. واشنگتن می‌خواهد تهران از اورانیوم غنی‌شده خود دست بکشد، توسعه بیشتر مواد هسته‌ای را متوقف کند، و کنترل تنگه هرمز را واگذار کند. جمهوری اسلامی از پذیرش هر یک از این اقدامات خودداری می‌کند. برای ایران، حق غنی‌سازی با مسائل حاکمیت، بازدارندگی، و غرور ملی گره خورده است. تهران این را عمیقاً تحقیرآمیز می‌داند که تنها عضو معاهده ان پی تی باشد که از حق قانونی غنی سازی محروم شود. در همین حال، تنگه یک دارایی راهبردی اساسی است. این گذرگاه به تسهیل تجارت ایران کمک می‌کند و همان‌گونه که این جنگ نشان داده، به ایران اهرم ژئوپلیتیکی می‌دهد

اما مذاکرات به دلایلی فراتر از اختلافات مشخص شکست خورد. این مذاکرات همچنین به دلیل برداشت‌های متفاوت از قدرت شکست خورد. ایران با احساسی از تاب‌آوری وارد مذاکرات شد. بالاخره، این کشور در برابر حمله مشترک آمریکا و اسرائیل که ترامپ ادعا کرده بود به فروپاشی نظام منجر خواهد شد، مقاومت کرده بود. با این حال، ایالات متحده نیز با این باور وارد میز مذاکره شد که دست بالا را دارد. اگرچه رهبران آمریکایی به خاطر پایداری و مقاومت تهران ناامید شده بودند، اما تصور می‌کردند خسارتی غیرقابل محاسبه به ساختار نظامی و امنیتی ایران وارد کرده‌اند. بنابراین فرض کردند که فشار مستمر و حداکثری می‌تواند ایران را وادار به امتیازدهی کند. هر دو برداشت، در بهترین حالت، بسیار ناقص هستند. اما با این وجود، همین برداشت‌ها شکستن بن‌بست را بسیار دشوار کرده است

با این حال، همین واقعیت که دو طرف در حال گفت‌وگو هستند، نشان می‌دهد که مسیری رو به جلو وجود دارد. و این مسیر باید با حفظ آتش‌بس آغاز شود، زیرا بازگشت به درگیری می‌تواند مذاکرات بلندمدت را از میان ببرد. آتش‌بس همچنین به ایجاد دست‌کم مقداری حسن نیت میان دو کشور کمک می‌کند: برای مثال، می‌تواند زمینه‌ساز اقدامات ملموس اعتمادساز شود، مانند کمک‌های بشردوستانه، کاهش بخشی از تحریم‌ها، یا ترتیبات فنی دریایی. برای نمونه، تهران و واشنگتن می‌توانند یک کریدور دریایی مشترک ایجاد کنند تا اطمینان حاصل شود که غذا، دارو، و سوخت به سواحل ایران می‌رسد. تهران همچنین می‌تواند اتباع خارجی زندانی را آزاد کند و به کارکنان صلیب سرخ اجازه ورود به کشور بدهد، اگر واشنگتن برخی تحریم‌ها را برای یک دوره موقت تعلیق کند

افزایش اعتماد نیز به نوبه خود به ایران و ایالات متحده کمک خواهد کرد که به یک توافق دائمی دست یابند — مشروط بر اینکه بتوانند رویکرد متفاوتی به مذاکرات اتخاذ کنند. تهران و واشنگتن به‌جای آنکه صرفاً بدون نتیجه بر سر خواسته‌های خود چانه‌زنی کنند، باید فرایند دیپلماتیک بعدی را با تصمیم‌گیری درباره یک هدف مشترک نهایی آغاز کنند: روابطی باثبات، غیرخصمانه، و در نهایت عادی‌سازی کامل روابط. به عبارت دیگر، مقام‌های ایرانی و آمریکایی باید در پی ایجاد مکانیزمی باشند که در آن بتوانند اختلافات خود را از طریق دیپلماسی مستقیم حل کنند و در موضوعات دارای منافع مشترک همکاری کنند. این درک با روشن ساختن این موضوع برای هر طرف که کدام خطوط قرمز اهمیت دارند و کدام ندارند، مصالحه را آسان‌تر خواهد کرد

هر دو کشور باید بپذیرند که طرف مقابل بیش از آن قدرتمند است که بتوان او را شکست داد

هر یک از دو طرف همچنین باید این فرض را کنار بگذارد که دست بالا را در اختیار دارد. اگرچه مقام‌های آمریکایی و ایرانی هر دو در دو هفته گذشته اعلامیه‌های گسترده‌ای درباره پیروزی صادر کرده‌اند، حقیقت این است که هم واشنگتن و هم تهران کارت‌های قدرتمندی در اختیار دارند که در صورت ازسرگیری درگیری می‌توانند از آنها استفاده کنند. ایران کشوری بزرگ و کوهستانی است که ۹۰ میلیون نفر جمعیت دارد و مردمانی که هزاران سال تاریخ مشترک دارند در آن زندگی می‌کنند. این کشور می‌تواند حتی در برابر یک تلاش مستمر آمریکا برای تغییر نظام نیز دوام بیاورد. اما ایالات متحده قدرتمندترین و مجهزترین ارتش جهان را در اختیار دارد و می‌تواند به اعمال تحریم‌های سخت و دیگر انواع فشار ادامه دهد. بنابراین می‌تواند همچنان رهبری ایران را هدف قرار دهد و آسیب بزرگی به غیرنظامیان وارد کند

هنگامی که این واقعیت‌ها پذیرفته شود، تهران و واشنگتن شاید سرانجام حاضر شوند درباره اهداف اصلی خود مصالحه کنند. این امر از مهم‌ترین نقطه اختلاف آغاز می‌شود: برنامه هسته‌ای ایران. چندین توافق عملی وجود دارد که دو طرف می‌توانند به آن دست یابند، به شرط آنکه ایالات متحده از خواسته خود مبنی بر کنار گذاشتن کامل غنی‌سازی از سوی تهران صرف‌نظر کند. برای مثال، واشنگتن می‌تواند حق ایران برای غنی‌سازی در چارچوب معاهده ان پی تی را به رسمیت بشناسد، در ازای تعهدی الزام‌آور از سوی تهران مبنی بر اینکه این حق را برای یک دوره زمانی مشخص اعمال نکند، به‌عنوان راهی برای افزایش اعتماد میان دو طرف. به نظر می‌رسد هر دو کشور نسبت به چنین ترتیبی گشوده هستند. بنا بر گزارش‌های واشنگتن پست و نیویورک تایمز، ایالات متحده خواستار تعلیق ۲۰ ساله غنی‌سازی شده، در حالی که ایران پنج سال را پیشنهاد کرده است. دو طرف ممکن است در میانه راه، شاید بر سر ده سال، به توافق برسند. ایران همزمان متعهد خواهد شد که هنگامی که غنی‌سازی را از سر بگیرد، از سطح ۳.۶۷ درصد فراتر نرود — سطحی بسیار پایین‌تر از آستانه لازم برای سلاح هسته‌ای، اما به اندازه کافی بالا برای کمک به تأمین نیازهای انرژی کشور. تهران همچنین باید نظارت‌های گسترده آژانسبین المللی انرژی اتمی را بپذیرد. ایران ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی موجود را حفظ خواهد کرد، اما متعهد می‌شود کل این ذخیره را به ۳.۶۷ درصد رقیق کند، آن را مهر و موم کند، و در داخل ایران تحت نگهداری و نظارت مستمر آژانس نگه دارد

تهران همچنین ممکن است با ایجاد یک کنسرسیوم منطقه‌ای غنی‌سازی با کشورهای عرب همسایه موافقت کند. این ترتیبات که بر اساس کنسرسیوم اروپایی غنی‌سازی اورانیوم با روش انتشار گازی، یا  کنسرسیوم اروپا بنام یورودیف، الگوبرداری شده است، فعالیت‌های حساس چرخه سوخت را توزیع و به‌طور مشترک مدیریت خواهد کرد. بنابراین، این طرح نه تنها نگرانی‌های اشاعه درباره ایران، بلکه درباره کشورهای همسایه را نیز برطرف خواهد کرد. (برای مثال، عربستان سعودی خواهان تأسیسات غنی‌سازی است.) مصر، ترکیه، و حتی ایالات متحده و دیگر اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل نیز می‌توانند به آن بپیوندند و تضمین‌های حتی قوی‌تری فراهم کنند که خاورمیانه برای همیشه منطقه‌ای عاری از سلاح هسته‌ای باقی بماند. این اقدامات می‌تواند در قالب یک توافق هسته‌ای موازی میان واشنگتن و تهران تثبیت شود که در آن ایران بار دیگر وضعیت خود را به‌عنوان کشوری غیرهسته‌ای تأیید کند و ایالات متحده به‌طور رسمی از حق تهران برای فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز حمایت کند

صلح گام‌به‌گام

حل‌وفصل تنش‌های هسته‌ای بخش عمده مسیر توافق میان ایران و ایالات متحده را هموار خواهد کرد. اما دو کشور همچنین باید سایر اختلافات، از جمله بر سر تنگه هرمز، را حل کنند. از این رو تأسف‌آور است که واشنگتن تصمیم گرفته این آبراه و در واقع تمام رفت‌وآمد دریایی به بنادر اقیانوسی ایران و از آن را محاصره کند. این تصمیم جمهوری اسلامی را منزوی نخواهد کرد، زیرا ایران می‌تواند تجارت خود را از طریق دریای خزر و شبکه‌های زمینی از راه کشورهای همسایه تغییر مسیر دهد. اما این اقدام بی‌اعتمادی را عمیق‌تر خواهد کرد و مواضع تندروانه را تقویت خواهد کرد. در واقع، این اقدام خطر گسترش درگیری را در پی دارد. برای مثال، ممکن است نیروهای حوثی مورد حمایت ایران در یمن را به مختل کردن کشتیرانی در تنگه باب‌المندب سوق دهد، که تجارت جهانی بیشتری را مختل خواهد کرد. این وضعیت می‌تواند تنش‌های آمریکا با چین و هند را، که هر دو واردکنندگان عمده نفت ایران هستند، تشدید کند. این محاصره همچنین می‌تواند ایران را بار دیگر به بستن کامل تنگه هرمز سوق دهد و قیمت انرژی را به‌شدت افزایش دهد

برای جلوگیری از چنین فاجعه‌ای، هم ایران و هم ایالات متحده باید متعهد به آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، مطابق با کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاهای سازمان ملل، شوند. اما حل‌وفصل تنش‌ها بر سر این آبراه احتمالاً مستلزم مشارکت هر هشت کشور حوزه خلیج فارس خواهد بود. برای ایجاد چارچوبی برای امنیت جمعی و همکاری در خلیج فارس، شورای امنیت سازمان ملل می‌تواند دبیرکل این سازمان را موظف کند یک مجمع گفتگوی دائمی — شامل یک کارگروه امنیت دریایی — تشکیل دهد که در آن این کشورها و پنج عضو دائم شورای امنیت بتوانند اختلافات را بررسی و حل‌وفصل کنند. جنگ با ایران ممکن است یک موضوع دوجانبه تلقی شود، اما به‌طور جدی کشورهای عرب را نیز درگیر می‌کند

این مسئله همچنین اسرائیل را در بر می‌گیرد، و ایجاد صلح میان ایران و آن کشور بسیار دشوارتر خواهد بود. اما ایالات متحده به اندازه کافی بر اسرائیل نفوذ دارد که فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده آن را مهار کند. اگر ایران و ایالات متحده متعهد شوند به منافع یکدیگر احترام بگذارند و به رویارویی‌های نیابتی پایان دهند، میانجیگری آمریکا می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در کاهش تنش میان اسرائیل و ایران ایفا کند، از طریق کمک به دو طرف برای فاصله گرفتن از تهدیدهای متقابل امنیتی، نظامی، و وجودی و حرکت به سوی قواعد توافق‌شده برای خویشتنداری و مدیریت درگیری

همچنین بعید است که مذاکرات به عادی‌سازی کامل روابط میان واشنگتن و تهران منجر شود — دست‌کم در کوتاه‌مدت. این دو دولت برای مدت بسیار طولانی در تقابل با یکدیگر بوده‌اند که ناگهان بتوانند مسیر خود را تغییر دهند. دهه‌ها بی‌اعتمادی، رویارویی نظامی، و تحریم‌ها سطحی از خصومت ایجاد کرده است که به آسانی قابل بازگشت نیست. به بیان دیگر، دریای خون برای آشتی فوری بیش از حد عمیق است

این به آن معنا نیست که رویارویی ایران و آمریکا باید ادامه یابد. در واقع، نباید چنین شود. دو کشور منافع مهمی مشترک دارند — ثبات منطقه‌ای، امنیت دریایی، مبارزه با تروریسم، و عدم اشاعه — که از زمان انقلاب اسلامی به‌ندرت، یا هرگز، آنها را از طریق همکاری دنبال نکرده‌اند. با برنامه‌ریزی دقیق و امتیازدهی متقابل، دو کشور می‌توانند آغاز به انجام این کار کنند

روابط دو کشور نمی‌تواند به دوران شاه بازگردند، زمانی که ایران متحد نزدیک آمریکا بود. اما می‌توانند به وضعیتی بازگردند که پس از انقلاب ۱۹۷۹ و قبل از گروگانگیری دیپلماتهای آمریکایی در تهران وجود داشت. در آن زمان روابط پرتنش و خصمانه بود اما همچنان برای مقداری همکاری کارآمد باقی مانده بود، تا زمانی که گروگان‌گیری دیپلمات‌های آمریکایی در تهران در اواخر همان سال رخ داد. تعامل محتاطانه حتی می‌تواند در سال‌های آینده فضای لازم را برای عادی‌سازی کامل‌تر فراهم کند. دست‌کم، این روند به مقام‌های آمریکایی و ایرانی کمک خواهد کرد که به‌جای اتکا به صف بی‌پایان میانجیگران طرف ثالث، مستقیماً مذاکره کنند

اما برای رسیدن به این پایان نسبتاً خوش، هم تهران و هم واشنگتن باید انعطاف‌پذیرتر باشند. مذاکرات آخر هفته گذشته در اسلام‌آباد شکست خورد زیرا هر طرف به خواسته‌های سخت‌گیرانه خود چسبید، به‌جای آنکه امتیازهای سنجیده بدهد. هیچ‌یک از دو طرف نمی‌خواست طرف مقابل به پیروزی آشکاری دست یابد. در دور بعدی مذاکرات، آنها باید انتظارات خود را بازتنظیم کنند، موفقیت را از نو تعریف کنند، و آماده مصالحه باشند. اگر نتوانند، نتیجه بازگشت به رویارویی خواهد بود — با پیامدهایی که هیچ‌یک از دو طرف قادر به کنترل یا پیش‌بینی آن نخواهند بود

https://www.foreignaffairs.com/united-states/america-and-irans-long-road-peace

Interviews, Interviews, Media

Iran Talks: On the Brink | Trump says Iran war is almost done, but is it?

Interview-CTGN with Mousavian-April 15, 2026

Welcome to another edition of PointCast with me, Liu Xin, coming to you from Beijing.

My guest today is a visiting research collaborator at Princeton University and former Iranian nuclear negotiator, Seyed Hossein Mousavian. He joins us from Princeton in the United States. We will discuss the recent U.S.–Iran talks in Islamabad, Pakistan, and what may come next.

Mr. Mousavian, welcome to PointCast.

Thank you for having me.

The latest news suggests that the talks ended without a positive outcome. Some even say they collapsed. What is your assessment of what happened in Islamabad after 21 hours of negotiations? Do you expect talks to resume?

I believe no one realistically expected a final agreement after 40 days of war and 48 years of hostility. However, there were important positive developments. For the first time in nearly five decades, Iran and the United States held direct negotiations at the highest level—higher even than during the Obama administration.

Another significant point is that both sides brought large expert teams covering security, political, legal, and economic issues. For the first time, these experts had the opportunity to engage directly and discuss mutual concerns and grievances.

Trust between the two sides remains extremely low. Why, then, did both Washington and Tehran send such high-level delegations?

First, mistrust is mutual and longstanding. Despite this, Iran has consistently demonstrated willingness to engage in diplomacy—whether direct or indirect. Over the past three decades, Iran has never abandoned negotiations.

This time, however, the context is different. The initial assumption behind the 2025 U.S.–Israeli attack was that Iran would collapse within days. That did not happen. Iran resisted for 12 days and imposed significant pressure on Israel, prompting a ceasefire.

A similar miscalculation occurred in 2026. Negotiations were making progress in Europe and a deal was within reach, but again, military action disrupted diplomacy. The war lasted 38 days, causing massive destruction, including thousands of casualties and widespread damage to civilian infrastructure.

At the same time, Iran demonstrated its capacity to retaliate, including strikes on U.S. military bases and large-scale missile and drone attacks against Israel. This created a broader regional crisis, including an energy shock, ultimately pushing Washington back toward negotiations.

Another noteworthy development in Islamabad was that, despite mutual terrorist designations, senior officials from U.S. Central Command and Iran’s IRGC engaged in direct discussions. This was unprecedented and significant.

Although no final agreement was reached, the door to diplomacy remains open, and further talks are likely.

What gives Iran confidence that any future agreement would be reliable?

The core issue is whether the United States is willing to pursue a deal based on international law. The central framework should be the NPT, which balances rights and obligations.

Iran’s obligations are clear: no nuclear weapons and remaining a non-nuclear-weapon state. In return, Iran has the right to peaceful nuclear technology, including enrichment, without discrimination under Article IV of the NPT.

A viable agreement must include maximum transparency, full IAEA oversight, and, in return, recognition of Iran’s nuclear rights—similar to other NPT members like Japan, Brazil, and Germany.

This was essentially the basis of the 2015 JCPOA, which functioned successfully until the United States withdrew.

Looking ahead, a “JCPOA Plus” framework could include a regional enrichment consortium involving Middle Eastern countries and international partners under IAEA supervision. This would reduce proliferation risks and create a sustainable solution.

At the same time, double standards must end. Israel remains outside the NPT with nuclear weapons and faces no restrictions, while pressure is placed on Iran, which is an NPT member without nuclear weapons.

Do you believe the United States is willing to pursue such a framework?

The U.S. demand for zero enrichment reflects Israeli policy more than an independent American position. This issue extends beyond Iran’s nuclear program and relates to broader regional strategies.

Unless there is a shift toward respecting international law and addressing core regional conflicts—especially the Palestinian issue—lasting stability will remain elusive.

Another major issue is the Strait of Hormuz. Historically, it has remained open, even during conflicts. However, recent tensions have led Iran to reconsider its position due to perceived existential threats.

Under international law, the strait must remain open to navigation. Iran has indicated it would return to full compliance if a broader agreement is reached that removes these threats.

In Islamabad, both sides presented maximalist proposals—a U.S. 15-point plan and an Iranian 10-point plan. Progress was made by negotiating both frameworks simultaneously, but key disagreements remain, particularly on nuclear issues and the Strait of Hormuz.

A deal will require flexibility from both sides. Insisting on maximal demands will only prolong conflict.

Do you expect negotiations to resume?

If decisions are made independently by Iran and the United States, yes. However, external pressures—particularly from Israel—could complicate the process.

Ultimately, the United States must decide whether it seeks continued confrontation or a path toward normalization and cooperation with Iran.

You were recently criticized after an interview with CNN. What happened?

This is not unusual. Advocating peace between Iran and the United States often leads to accusations from hardliners on both sides. In the U.S., one may be labeled sympathetic to Iran; in Iran, one may be accused of being aligned with the U.S.

This reflects a broader reality: there are powerful groups in both countries that oppose reconciliation.

Why does Iran continue to pursue diplomacy despite these challenges?

Because diplomacy has been a consistent strategy. Iran keeps the door open, even amid deep mistrust. However, after two wars, trust has declined significantly, and there is concern that negotiations could again be used as a prelude to military action.

Finally, what should the global audience understand about Iran today?

Iranians feel they have repeatedly been deceived and targeted. This has strengthened their resolve to defend their independence and sovereignty.

At the same time, this crisis is not just regional—it has global implications. It requires greater involvement from major international actors, particularly permanent members of the UN Security Council, to help mediate and stabilize the situation.

https://youtu.be/p_a6J_ZFEYI?si=hayQeuUZP8bIwDvx

Interviews, Interviews, Media

“Exclusive: Former U.S. Envoy & Iranian Nuclear Negotiator Discuss Ceasefire Talks, How War Could End”,

Interview with Mousavian and Malley, Democracy Now TV, April 14, 2026

After the first round of ceasefire negotiations in Pakistan collapsed over the weekend, we speak to two former nuclear negotiators about prospects for ending the ongoing U.S.-Israeli war on Iran, including what another nuclear deal might look like. Robert Malley, a U.S. negotiator for the 2015 nuclear deal (which President Trump withdrew from in his first term), says Trump’s “mercurial” behavior makes it difficult to predict his objectives and the course of any future talks. “Iran was in full compliance with the JCPOA” and was blindsided by the U.S.’s decision to pull out of the deal, says Seyed Hossein Mousavian, who served as spokesperson for Iran’s nuclear negotiation team from 2003 to 2005. Now its leaders “don’t know whether the U.S. is really for diplomacy or not.”

https://www.democracynow.org/2026/4/14/iran_blockade

Interviews, Interviews, Media

‘US blockade of Hormuz would be a ‘strategic mistake’, warns former Iranian nuclear negotiator’,

Interview with Mousavian, Aljazeera English, April 12, 2026

Seyed Hossein Mousavian, a former Iranian nuclear negotiator, says a US Navy blockade of the Strait of Hormuz would be a strategic mistake. Amid escalating tensions, he urges diplomacy to resolve conflicts over the Strait and nuclear enrichment.

https://www.youtube.com/watch?v=WHJJGtw39TE

Interviews, Interviews, Media, Media Coverage

‘Speaking to the enemy: what to expect from US-Iran negotiations | UpFront’

Interview with Mousavian, Aljazeera English, April 10, 2026

As the US and Iran begin direct talks in Pakistan aimed at ending the war, serious questions remain over whether peace is truly within reach. Iran’s 10-point proposal has put major substantive issues on the table, many of which could prove difficult to resolve. But with the alternative being a wider and more devastating conflict, can direct negotiations between the US and Iran shift the course towards peace?

This week on UpFront, Redi Tlhabi speaks to former Iranian Ambassador to Germany Seyed Hossein Mousavian and former US 2015 Iran nuclear deal negotiator, Alan Eyre.

https://www.youtube.com/watch?v=ErxGlmrkiiY

Interviews, Interviews, Media

A Whole Civilization Could Die!’ Debate: Will Trump Escalate Bombing or Will Iran Make a Deal?

Interview with Mousavian & more, Aljazeera English, April 7, 2026

Has the tough-talking Donald Trump met his match? Despite escalating threats, the US President has yet to force a deal with Iran. He has warned that a “whole civilization could die tonight” but will this latest ultimatum change anything? As the war enters its sixth week, we debate whether the conflict is nearing a major escalation and approaching a point of no return. Up for debate on Counterpoints with Melinda Nucifora.

Guests:

• Seyed Hossein Mousavian, former Iranian diplomat and senior nuclear negotiator

• David Satterfield, former US Special Envoy for Gaza and former Ambassador to Lebanon and Turkey

• Professor Bader Al-Saif, Professor of History at Kuwait University and Associate Fellow at Chatham House

https://www.youtube.com/watch?v=mQBFU6jC00M

انتشارات, مقاله ها

چهار عنصر کلیدی برای ثبات منطقه‌ای

مقاله مشترک موسویان و فهمی-کایرو رویو-2 آوریل 2026

سید حسین موسویان* نانیس فهمی** جنگ جاری آمریکا و اسرائیل علیه ایران، یکی از مهم‌ترین دگرگونی‌های ژئوپلیتیک در غرب آسیا طی دهه‌های اخیر را رقم زده است. درحالی‌که این جنگ از سوی ایالات متحده به‌طور علنی به بهانه جلوگیری از پیشرفت برنامه هسته‌ای ایران توجیه شده، روند راهبردی تحولات به‌طور فزاینده‌ای نشان می‌دهد که هدفی سیاسی و گسترده‌تر در پس آن قرار دارد.

در سراسر منطقه، بسیاری از سیاستگذاران به این جمع‌بندی فزاینده رسیده‌اند که محرک اصلی این جنگ مساله هسته‌ای نیست، بلکه باز ترسیم نقشه و اتحادهای خاورمیانه است؛پروژه‌ای که مدت‌ها با چشم‌انداز «اسرائیل بزرگ» در دستور کار نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو است. این برداشت با یک الگوی تاریخی طولانی‌تر نیز تقویت می‌شود. در سال ۲۰۰۷، وسلی کلارک، فرمانده پیشین ناتو، فاش کرد که اندکی پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، مقامات پنتاگون درباره طرحی برای بازطراحی خاورمیانه از طریق هدف قرار دادن هفت کشور گفت‌وگو کرده بودند: عراق، سوریه، لبنان، لیبی، سومالی، سودان و ایران. طی دو دهه گذشته، هر یک از این کشورها – به‌جز ایران – با مداخله مستقیم نظامی، عملیات تغییر حکومت یا بی‌ثبات‌سازی طولانی‌مدت مواجه شدند. اکنون به نظر می‌رسد ایران آخرین کشور در این زنجیره باشد که مورد حمله نظامی قرار گرفت.

برای بسیاری از ناظران منطقه‌ای، این دیدگاه را تقویت می‌کند که جنگ کنونی نقطه اوج یک دستورکار راهبردی گسترده‌تر برای بازسازی توازن قدرت در منطقه است. به‌طور گسترده‌تر، این جنگ موجب بازاندیشی راهبردی در میان قدرت‌های مهم منطقه شده است. این برداشت فزاینده که منطقه ممکن است به سمت فروپاشی یا تجزیه عمیق‌تر پیش رود، بحث‌های تازه‌ای درباره همکاری منطقه‌ای را برانگیخته است. کشورهایی مانند مصر، ترکیه و پاکستان به‌طور فزاینده‌ای درک می‌کنند که فرسایش نظم منطقه‌ای می‌تواند در نهایت امنیت و استقلال راهبردی خود آنها را نیز تهدید کند. اگر توازن قدرت به‌طور قاطع به سمت برتری نظامی اسرائیل تغییر کند، پیامدهای آن می‌تواند فراتر از میدان جنگ رفته و کل ساختار سیاسی خاورمیانه را تحت‌تاثیر قرار دهد. در چنین فضایی، ایران و مصر با احتیاط در حال بررسی یک مسیر دیپلماتیک جدید هستند. روابط دو کشور از زمان انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ و پیمان صلح مصر با اسرائیل، بیش از چهار دهه با فاصله و سردی همراه بوده است. با این حال، بحران ژئوپلیتیک کنونی انگیزه‌هایی برای تعامل عمل‌گرایانه ایجاد کرده است، به‌ویژه از آنجا که ایران در ماه فوریه اعلام کرد قاهره و تهران تصمیم گرفته‌اند در مسیر احیای کامل روابط دوجانبه، سفیران خود را مبادله کنند

هر دو کشور دارای نفوذ تاریخی عمیق، جمعیت‌های بزرگ و ظرفیت دیپلماتیک قابل‌توجه در منطقه هستند. گفت‌وگوی تازه میان آنها صرفا نشانه‌ای از عادی‌سازی روابط دوجانبه نیست، بلکه بازتاب تلاشی گسترده‌تر برای تثبیت منطقه‌ای است که با اختلالات راهبردی عمیق مواجه شده است. مصر از جایگاه دیپلماتیک منحصربه‌فردی برخوردار است. به‌عنوان پرجمعیت‌ترین کشور عربی و میانجی دیرینه در منازعات منطقه‌ای، قاهره روابطی با بازیگران متنوع—از قدرت‌های غربی تا دولت‌های منطقه‌ای و گروه‌های فلسطینی—را حفظ کرده است. در مقابل، ایران همچنان یک بازیگر ژئوپلیتیک محوری با نفوذ در چندین عرصه منطقه‌ای باقی مانده است. از این رو، همکاری میان این دو کشور نه‌تنها اهمیت نمادین بلکه اهمیت راهبردی نیز دارد. تعامل مجدد آنها می‌تواند پایه‌ای برای چارچوبی جدید از همکاری منطقه‌ای باشد، به‌ویژه با توجه به اهمیت تاریخی مشترک آنها به‌عنوان دو تمدن بزرگ باستانی و تاثیرشان بر توسعه سیاسی و فرهنگی خاورمیانه گسترده‌تر. علاوه بر این، مصر انگیزه‌های اقتصادی و سیاسی قدرتمندی برای تشویق گفت‌وگو میان ایران و ایالات متحده دارد، به‌ویژه در حمایت از برقراری آتش‌بس

افزایش قیمت انرژی و اختلال در مسیرهای تجاری منطقه‌ای—به‌ویژه آنهایی که بر کشتیرانی در دریای سرخ و کانال سوئز تاثیر می‌گذارند—فشار بیشتری بر اقتصاد شکننده مصر وارد کرده است. ثبات در خلیج فارس و خاورمیانه گسترده‌تر به‌طور مستقیم بر درآمدهای مصر از واردات انرژی، ترانزیت دریایی و گردشگری تاثیر می‌گذارد. در عین حال، قاهره با میزبانی مذاکرات آتش‌بس میان اسرائیل و حماس شتاب دیپلماتیک جدیدی به دست آورده و ممکن است در پی تقویت نقش خود به‌عنوان میانجی اصلی منطقه‌ای، پیشنهاد میزبانی گفت‌وگوهای ایران و آمریکا را نیز مطرح کند. تسهیل موفق چنین مذاکراتی جایگاه دیپلماتیک مصر را تقویت کرده و نقش سنتی قاهره را به‌عنوان یک واسطه کلیدی در دیپلماسی خاورمیانه بار دیگر تایید خواهد کرد. با این حال، موانعی نیز وجود دارد. اختلاف‌ها درباره هم‌پیمانی‌های منطقه‌ای، روابط ایران با بازیگران غیردولتی، و نگرانی‌های برخی شرکای عرب می‌تواند عادی‌سازی کامل روابط را پیچیده کند

ایالات متحده نیز همچنان عامل مهمی در محاسبات راهبردی مصر باقی می‌ماند. درحالی‌که واشنگتن ممکن است تعامل محدود دیپلماتیک میان قاهره و تهران را در صورتی که به کاهش تنش‌های منطقه‌ای کمک کند بپذیرد، اما نسبت به هر رابطه‌ای که به‌عنوان تقویت نفوذ منطقه‌ای ایران یا تضعیف امنیت اسرائیل تلقی شود محتاط خواهد بود. در نتیجه، مصر احتمالا رویکردی تدریجی و محتاطانه را دنبال خواهد کرد که منافع اقتصادی و دیپلماتیک خود را با شراکت امنیتی دیرینه‌اش با ایالات متحده متوازن سازد. در مجموع، این جنگ هم خطر و هم فرصت ایجاد کرده است. از یک سو، ادامه تشدید درگیری می‌تواند منطقه را به بی‌ثباتی طولانی‌مدت بکشاند، مسابقه تسلیحاتی را تشویق کند و شکاف‌های سیاسی را عمیق‌تر سازد. از سوی دیگر، این بحران قدرت‌های منطقه‌ای را به بازنگری در شکاف‌های دیرینه و جست‌وجوی سازوکارهایی برای ثبات جمعی سوق می‌دهد

نظم پایدار منطقه‌ای احتمالا به چند تعدیل راهبردی مهم نیاز خواهد داشت. نخست، ایران و مصر باید زمینه‌های یک مشارکت راهبردی پایدار را فراهم کنند. به‌عنوان دو تمدن تاریخی بزرگ و بازیگران ژئوپلیتیک مهم در خاورمیانه، همکاری آنها می‌تواند پایه فکری و دیپلماتیک یک معماری جدید منطقه‌ای را فراهم آورد. تعامل آنها باید بر گفت‌وگو، همکاری اقتصادی و دیپلماسی هماهنگ برای کاهش منازعات و تقویت استقلال منطقه‌ای تاکید کند

دوم، هر چارچوب منطقه‌ای جدید باید به‌تدریج سایر قدرت‌های مهم منطقه‌ای مانند ترکیه، پاکستان، عربستان سعودی و عراق را نیز دربر گیرد. این کشورها دارای ظرفیت‌های جمعیتی، نظامی و اقتصادی قابل‌توجهی هستند و در جلوگیری از تجزیه بیشتر منطقه منافعی مشترک دارند. یک ساختار همکاری میان این کشورها می‌تواند به بازگرداندن توازن راهبردی و تقویت ثبات بلندمدت کمک کند

سوم، شکل‌گیری یک نظم پایدار منطقه‌ای بدون رسیدگی به مساله فلسطین امکان‌پذیر نیست. اسرائیل در نهایت باید یک راه‌حل سیاسی واقعی مبتنی بر راه‌حل دو کشوری که در سطح بین‌المللی به رسمیت شناخته شده است را بپذیرد. بدون حل بحران فلسطین، چرخه‌های خشونت همچنان منطقه را بی‌ثبات کرده و ابتکارهای دیپلماتیک گسترده‌تر را تضعیف خواهد کرد

چهارم، در نهایت، نقش ایالات متحده همچنان اساسی است. واشنگتن مدت‌ها بازیگر خارجی اصلی در خاورمیانه بوده است، اما حمایت از یک نظم پایدار منطقه‌ای مستلزم رویکردی متوازن‌تر از سوی ایالات متحده خواهد بود. به جای پیگیری راهبردهای یک‌جانبه به نفع اسرائیل، ایالات متحده باید با سایر قدرت‌های مهم بین‌المللی همکاری کرده و از ابتکارهای دیپلماتیک منطقه‌ای برای ثبات و حل منازعات حمایت کند. خاورمیانه اکنون وارد دوره‌ای از دگرگونی عمیق شده است. جنگ علیه ایران شکنندگی نظم منطقه‌ای موجود و محدودیت‌های راه‌حل‌های نظامی را آشکار کرده است. در عین حال، این جنگ انگیزه‌های تازه‌ای برای قدرت‌های منطقه‌ای ایجاد کرده تا روابط خود را بازاندیشی کرده و چارچوب‌های همکاری‌ای بسازند که از فروپاشی بیشتر جلوگیری کند

اگر ایران و مصر بتوانند نزدیکی محتاطانه خود را به یک گفت‌وگوی گسترده‌تر منطقه‌ای تبدیل کنند—گفت‌وگویی که سایر قدرت‌های بزرگ را نیز دربر گیرد و به منازعات سیاسی بنیادین منطقه بپردازد—ممکن است بتوانند پایه‌های یک توازن راهبردی جدید را بنا نهند. چنین تلاشی نه‌تنها خطر جنگ‌های بیشتر را کاهش خواهد داد، بلکه می‌تواند مسیری به سوی خاورمیانه‌ای باثبات‌تر و متوازن‌تر بگشاید

   دیپلمات پیشین ایران

 استاد دانشگاه مصر

https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-4262166